De invloed van een idee op de relaties tussen twee andere

Een rail waarvan de eerste termen luiden “De Natuur is een bedorven tempel…” zal de grondgedachte van het sonnet veel te veel veranderen om een draagplaats te kunnen zijn. Hij zal ons daarentegen van grote dienst zijn bij het leren kennen van eigenschappen die ons tot nu toe ontgaan zijn door het beperkte kader waarbinnen we naar de combinaties van verschijnselen zochten. De twee botsingen rb(Natuur~tempel) en rb(tempel~bedorven) brengen elkaar schade toe bij de zojuist beschreven rail. De noot rb(Natuur~tempel) raakt het voordeel van een aannemelijkheid die 1 bedraagt kwijt, want de glijstrook van «temple» krijgt een waarde van 2, wat de aannemelijkheid van de relatie doet afnemen.

De vergelijking tussen de waarden wordt vergemakkelijkt door het nieuwe procédé. Wat “De Natuur is een tempel en alle wierooksoorten zijn bedorven…” betreft, vertoont elk van de botsingen rb(Natuur~tempel), rb(wierooksoorten~bedorven) een variatie van 1, terwijl “De Natuur is een bedorven tempel…” aan rb(Natuur~tempel) een waarde van ½ verleent wegens rb(tempel~bedorven).

Zonder enige wijziging in de leestekens, zouden we ten onrechte kunnen stellen dat het fragment van de volgende zin «…des forêts de symboles
Qui l'observent avec des regards familiers» (…wouden van symbolen…die hem met vertrouwde blikken gadeslaan) een wil beschrijft die aan de wouden toebehoort.

Geen enkel blok noch tandem doet zich voor met rb(Natuur~tempel) rb(tempel~bedorven) want voortaan bestaat rb(bedorven~wierook) niet meer.

De noten rb(Natuur~tempel), rb(bedorven~wierook) hebben beide een variatie van 1. Met “De Natuur is een bedorven tempel…” neemt de variatie van rb(Natuur~tempel) een hoogte van ½ aan. Aangezien de tempel onwaardig lijkt te zijn, wordt "Natuur-tempel" daardoor minder schokkend. Een overloop “geschonden heiligdom” verschijnt in de betekenis van het woord “tempel”, wat j’=2 in plaats van j=1 oplevert.

Als de verhoudingen eenmaal veranderd zijn, gebruikt hij niet vaak dezelfde interpretaties als daarvoor, maar schijnbaar kan hij ze achter de hand houden. Als een rail zich aandient als “De Natuur is een tempel en alle soorten wierook zijn bedorven…” verkrijgen we opnieuw rb(Natuur~tempel), rb(bedorven~wierook), botsingen met een variatie van 1, omdat de noot rb(bedorven~wierook) rb(Natuur~tempel) tegen menige potentiële betekenis die in “bedorven” schuilt bescherming biedt.

Het gebruik van paradoxen om zaken op te helderen blijkt een handige methode te zijn om verhoudingen tussen betekenissen aan ’t licht te brengen, hetgeen één van de interessante kanten van Baudelaire’s gedicht is. De inhoud ervan is echter niet tragisch, omdat het dan om een drama zou gaan veroorzaakt door een bepaalde macht die aan het oog van de slachtoffers onttrokken wordt, terwijl de dichter vooral het accent legt op het accepteren van de veranderingen die zich afspelen in de ziel [[1103]] in Index II (Gedichten)">[[1103]]: «Of het ’s nachts is en in eenzaamheid,
Of het op straat is en temidden van de massa,
Zijn schaduw danst als een fakkel in de lucht.»

Maar een bepaalde zwakke klink, zoals (-en.andere,-#rb(fris~bedorven)) moeten we wel bestuderen.

Om de invloed van de uithangborden «die hem…gadeslaan» met betrekking tot de krik rb(symbolen~blikken) na te gaan, wordt geen enkele paraaf vereist. Door het wegnemen van de hoop verkrijgen we “…de mens gaat er wouden van symbolen met vertrouwde blikken door.” Het idee van eenvoudige vriendschap dat natuurlijke wezens bij ons oproepen doet denken aan wat de romantieken schreven die zich rondom Wordsworth schaarden en wier inspiratie Sainte-Beuve met de volgende woorden probeert te beschrijven [887]: «In deze stilzwijgende eenzaamheid, temidden van deze meren, in de schemering van deze wouden, schijnt het hun toe dat hun ziel met die van de wereld samensmelt; ze ondergaan een onzichtbare, onbeschrijflijke invloed die hen in vervoering brengt, verrukt en zuivert. Het is een mysticisme dat een bepaalde relatie heeft met het pantheïsme van Pythagoras. Voor hen biedt alles wat zichtbaar is, alles wat kan bewegen of een stem heeft, niet langer slechts duistere symbolen of aan de fantasie ontsproten emblemen, maar werkelijke onthullingen.»

Wanneer “het is beter een verband te leggen tussen «bedorven» en «wierook» dan ze van elkaar te scheiden” éénmaal een gegeven is, maakt de zwakste ontkenning “het is beter «bedorven» en «wierook» niet met elkaar in verband te brengen” een aanzienlijk verschil uit met “het is beter «bedorven» en «wierook» van elkaar te scheiden”. Ten aanzien van het verderf zelf, dat komen we zelfs in de werveling van ijdele bekoorlijkheid tegen, en Baudelaire heeft alleen bewondering voor de dandy als deze wordt gedreven door een bepaalde grote weerspannigheid die de ledige geest verbant en die soms zo handig is dat Balzac ervan onder de indruk was [63]: «Hij organiseerde zijn luieren zodanig dat hij het druk had. Victurnien ging elke morgen van twaalf tot drie naar de hertogin; van daaruit troffen ze elkaar weer in het Bois de Boulogne, hij te paard, zij met het rijtuig. Als deze twee charmante partners samen gingen paardrijden, gebeurde dat altijd op een mooie morgen. De avonden van de jonge graaf werden gevuld met ontmoetingen, bals, feesten en voorstellingen. Victurnien schitterde overal, want overal strooide hij de parels van z’n geest rond, hij gaf door middel van diepzinnige woorden zijn mening over de mensen, de dingen en de gebeurtenissen: hij leek wel een fruitboom die alleen maar bloesem opleverde. Hij leidde dat soort leven waarin men misschien nog wel meer van z’n ziel verkwist dan van z’n geld, waarin de mooiste talenten begraven worden, waarin de meest rechtschapen zielen het begeven, waarin de sterkste wil verslapt.»

In plaats van het nadeel dat aan rb(Natuur~tempel) is berokkend te analyseren door middel van rb(tempel~bedorven), daarbij verwijzend naar een rail die begint met “De Natuur is een bedorven tempel…” wordt “tempel” slechts éénmaal door ons geciteerd in (bedorven- µrb(Natuur~tempel)). Baudelaire slaagt er, door de permanente oproeping van het kwaad, zonder dat hij tot het uiterste gaat zoals de rail die hier gebruikt is, in een soort engelachtig, bijna belachelijk lyrisme ingewikkeld te maken [609]-[[1013]] in Index II (Gedichten)">[[1013]]: «U bent een mooie herfstlucht, helder en rose!
Maar de droefheid in mij neemt toe als het stijgen van de zee,
En laat bij het wegebben op mijn trieste lippen
De schrijnende herinnering van bitter slijk achter.»

De opsomming neemt een concrete vorm aan met (Natuur-#rb(levende~pilaren)), (wouden-#rb(levende~ pilaren)),I; (Natuur-µrb (levende~pilaren)), (wouden-µrb(levende~pilaren)),II; (Natuur-#rd(levende~ pilaren)), (wouden-#rd(levende~pilaren)),III; (Natuur-µrd(levende~pilaren)), (wouden-µrd(levende~ pilaren)),IV. Voor de geest van de tijd waarin de schrijver leefde, was, zelfs buiten de uitsluitend artistieke milieus om, het begrip van een natuurlijke tempel heel courant. Een Engelse dokter gebruikte het, een twintigtal jaren voor de geboorte van Baudelaire, zelfs als titel voor één van zijn leerdichten [245].

Omdat de waarden van de invloeden immers door middel van het wegnemen van de hoop worden getest, wordt het bij elkaar brengen van «,», «kleuren», «,», «en», en tevens «geluiden» met het doel de invloed ervan op rb(antwoorden~geuren¹) te peilen belangrijk, want anders zouden na het wegvallen van «kleuren», «geluiden» en een aantal kenmerken die hinderlijk zijn voor de nieuwe betekenis, overblijven. Anderzijds is het nodig aandacht te schenken aan de paraaf om te bewerkstelligen dat de tekst begrijpelijk blijft. Aangezien er zodra de woorden op een verkeerde plaats gezet worden vaagheid optreedt, is het niet voldoende zich te verlaten op de enorme mogelijkheden om aan elk woord een inhoud te geven [907]. Hoewel het aan de andere kant waar is dat we met de telegramstijl de grens bereiken van hetgeen moeiteloos te begrijpen is, als we correct willen spreken moeten we die terzijde leggen, zodat de paraaf tenslotte wel gebruikt moet worden [196]-[197].

In min of meer nauw verband met het hier besproken denkbeeld, wordt vaak geciteerd dat een leerling die Baudelaire gekend had deze naderhand van homoseksualiteit beschuldigde. Claude Pichois verbergt daar echter nauwelijks zijn twijfel over [588]. Het is mogelijk dat het succes van Baudelaire de jaloezie heeft opgewekt van degene die zich herinnert dat men die jongeman als modepopperig beschreef [605].

Wat de grammatica betreft, in „Samenspel“ komt na de elfde regel de tweede terzine, terwijl door de nieuwe regel een flinke tussenruimte gemarkeerd wordt, wat laat zien dat alleen het gedicht zelf niet voldoende is om de inhoud te vatten. De onderbrekingen van de tekst die de studie vergemakkelijken stellen zichzelf aan een ander gevaar bloot, namelijk de mogelijkheid van een ander einde. Zo dacht Balzac na over een aanverwant probleem [81]: «Vaak verhindert de volmaaktheid in kunstwerken de geest deze grootser te maken. Wint tijdens de rechtszitting van hen die de zaak in gedachten afmaken, in plaats van het kant en klaar te accepteren, de schets het niet van het voltooide schilderij?» De critici moeten bekennen dat het hun aan middelen ontbreekt om uit het aantal oorzaken dat te talrijk is om er een compleet overzicht van te krijgen, wijs te worden. De romanschrijver voert een musicus op in wie deze gedachte leeft [82]: «Ik zie de melodieën die tegenover elkaar staan, mooi en fris, kleurig als bloemen; ze schitteren, ze weerklinken, en ik luister, maar er is onnoemelijk veel tijd nodig om ze na te spelen.» Het geheugen blaast de ideeën of de beelden weer nieuw leven in [83]: «De godin staat stralend op uit de diepe afgronden der hersenen, ze holt naar haar prachtige kamertjes, raakt ze vluchtig aan zoals de organist de toetsen aanslaat. Plotseling komen de Herinneringen naar boven, ze brengen de rozen van het verleden, op goddelijke wijze bewaard en nog altijd fris.»

Vóór «bedorven», laten de termen «antwoorden», «vertrouwde», «blikken», «gadeslaan» en «woorden» alvast iets doorschemeren van de opvatting dat zielloze wezens kwaliteiten of slechte eigenschappen bezitten. We kunnen ons gemakkelijk voorstellen dat die verwarring ontstaat door de gewoonte om bijvoorbeeld van de frisheid van de morgendauw over te stappen op zojuist ontloken bloemen. Het blijft echter moeilijk om dat gezichtspunt met zekerheid toe te schrijven aan Baudelaire die zijn bewondering voor de Maistre die de draak stak met Locke in ’t geheel niet onder stoelen en banken stak [514]-[679]: «Wat een muffe lucht!», schreef de Savooise aristocraat. Het is echter evenmin zeker dat de dichter terugdeinsde wegens de stelregel van de totale hoeveelheid, want de Engelse empirist had die humor verdiend door te verklaren dat zijn boek over het functioneren van mentale voorstellingen zijn prijs in geld waard was door de voordelen die het in het dagelijks bestaan opleverde [505]. Baudelaire’s vermaak kon ook betrekking hebben op de verwarring tussen de diepzinnige bespiegelingen van de geest en de praktijk van het dagelijks leven.

«De Natuur is een tempel…» krijgt een nieuwe inhoud op het moment dat we rb(bedorven~wierook) neer kunnen schrijven, maar het kan zijn dat de huidige analyse ongeschikt blijft om met betrekking hiertoe iets te meten.

De variatie van rd(fris~kinderhuid) zal kleiner blijken te zijn dan degene die hoort bij rb(fris~kinderhuid) en voor andere uithangborden geldt het tegenovergestelde daarvan. Met het vreedzame begin van het sonnet gerelateerd aan een bitter of demonisch eind, kan het zijn dat Baudelaire heeft willen suggereren dat de overeenkomst van het menselijke wezen met de natuurlijke wereld verstoord is geraakt. Daar hij geen erg stabiel persoon schijnt te zijn, wordt hij beschreven als iemand die een nogal verrassende politieke loopbaan heeft gekend, maar het is niet eenvoudig hem te volgen in de door ons gereconstrueerde gedachtegang die hem ertoe brengt bepaalde veranderingen te betreuren, zelfs als Barbey die bevriend met hem is geworden, zich verder zal wagen door z’n ongerustheid uit te spreken over het grote stuk land dat op enkele mijlen afstand ligt van het kasteel dat aan zijn familie toebehoort [96]: «Volledig in de ban van het streven naar financieel voordeel, lijkt onze maatschappij op een oude vrouw die haar huishouden bestuurt en die zich alleen nog maar met haar behoeften bezighoudt, terwijl ze alsmaar over hetzelfde praat: namelijk over de Verlichting. Ze begrijpt niet dat de goddelijke dingen voor de menselijke geest verborgen moeten blijven, waardoor de dichtkunst der ziel ontstaat. Die ruilt ze liever in tegen de wetenschap, die niettemin altijd onvolledig en dus maar armetierig is. Ze begrijpt ook niet dat het nutteloze, dat onze ogen in de dingen menen te zien, de poëzie der wereld vormt.»

Zo zal de klink (mens-#rd(Natuur~tempel)) een zwakke variatie hebben wegens de krik ervan die een geringe aannemelijkheid bezit en meegerekend wordt in de landmaat. Hoeveel zal de middelbare scholier gebogen over een opstel met als onderwerp de relatie "kunstenaar-wereld" wel niet geschreven hebben alvorens een dichter te worden? [[1081]] in Index II (Gedichten)">[[1081]]: «Hoe vaak moet ik m’n belletjes laten rinkelen
En je voorhoofd kussen, triest karikatuur?
Om de oplossing te vinden, geheimzinnig raadsel,
Hoeveel pijlen, oh mijn pijlkoker, moeten eerst verloren gaan?

We zullen onze ziel door subtiele complotten verslijten,
En we zullen menig zwaar geraamte vernietigen,
Alvorens het grote Schepsel te aanschouwen
Naar wie het hels verlangen ons met snikken vervult!»

De klink (symbolen-#rb(woorden~groen)) levert niettegenstaande het grappige effect van de relatie tussen de termen een krik met een tamelijk vage betekenis op. Dat floers van de noot dat aan invloed blootstaat schaadt onmiddellijk de waardebepaling omdat het getroffen element ons totaal onbekend is. De auteur heeft, op het moment dat hij het boek schept, een heel ander doel voor ogen, terwijl hij bovendien de woorden rangschikt met het doel er iets moois van te maken [496]-[590]-[[1114]] in Index II (Gedichten)">[[1114]]: «…Om me te oefenen in het avontuurlijke schermen, trek ik er alleen op uit,
En bespeur in elke hoek het toeval van de rijm,
Struikelend over woorden als over keien,
Terwijl ik op lang gedroomde versregels stuit».

We stellen voor de klink (geuren-#rb(fris~kinderhuid)) te bestuderen. Als de hoop eenmaal weggelaten is, moet de variatie van rb(fris~kinderhuid) wel stijgen, want nu wordt de relatie in de krik door onzekerheid getroffen. De veronderstelling van een moreel risico kon niet verhinderen dat er aan het vrouwelijk lichaam talrijke verdiensten toegekend werden [115]: «Koning David was op hoge leeftijd gekomen. Hoewel men hem met dekens toedekte, kon hij het niet meer warm krijgen. Zijn hovelingen zeiden tegen hem: "Laat ons een jong meisje voor u zoeken, mijn heer en koning…"» Baudelaire, die zich tot een vriendin wendt, roemt die kracht op zijn beurt [[1108]] in Index II (Gedichten)">[[1108]]: «De stervende koning David zou gezondheid
Aan de weldadige uitwerkingen van je betoverde lichaam gevraagd hebben!»

We stellen voor de klink (geuren¹- #rb(geuren²~répondent)) (geuren¹-/-geuren²-antwoorden) met «parfums» ontleend aan de achtste en vervolgens aan de negende versregel eens te bezien. Wanneer de krik een botsing is, bestaat de waarde van de glijstroken, met hoop, uit g=1 en j=2 want de beduidenis “in evenwicht brengen” vormt een overloop met betrekking tot «répondent» (antwoorden). Zonder hoop wordt de krik een probleemnoot zonder botsing. De glijstroken bestaan uit g’=2 en j’=1 omdat de term «répondent» met z’n dubbele betekenis meer problemen met zich mee brengt dan «parfums» als het om eenvoudig commentaar gaat. Het koppelstuk moet er dus voor zorgen dat alles verloopt alsof we de waarden g=1, j=2 gehandhaafd hadden. Het risico dat een wijziging van de analyse als een ingrijpende verandering van de tekst beschouwd wordt lijkt te groot te zijn om een andere keus te kunnen toestaan.

De klink (-En andere,-#rb(bedorven~fris)) lijkt van het eerste ogenblik af min of meer absurd. De auteur, met z’n gevoel voor corruptie, huldigde met recht de meester die in Gautier huisde [4]-[5]-[407]: «…In Sevilla in het grote ziekenhuis,
Toont men twee vreemde schilderijen van Juan Valdes Léal.
Deze Valdes, de Young der schilderkunst,
Bezat de geheimen van de dood en het graf;
Net zoals Titiens liefde uitging naar schitterende kleuren,
Hield hij van groene tinten, van matte bleke tonen,
Het bloed uit de wond en de etter uit zweerplekken,
Van de in gescheurde kleren gehulde martelaren verspreid liggend op draagbaren,
De verrotte lijken, en, gelegen op een zilveren schaal,
Tussen gestold bloed, het hoofd van Johannes de Doper…» Het begrip geheim doet ons ook denken aan één van de dingen die Baudelaire voortdurend zorgen baarde [406]: «Jij vindt niets minderwaardig van hetgeen wij verachten;
Geen enkel vod wordt door jou, Ribera, weggegooid:
Het echte, altijd het echte, dat is je enige devies!

En je verstaat de kunst om
Die drie afzichtelijke monsters, terreur van de kunst der Oudheid,
De Pijn, de Armoede en het Sterfelijke, met een merkwaardige schoonheid te omkleden.

…Hoe kom je, Ribera, aan dat vernietigende instinct?
Door welke tand ben je gebeten, wie maakt je zo razend,
Om de mens zo de nek om te draaien en te vermorzelen?

Wat heeft de wereld je toch aangedaan, en, welke geheime vijand wordt er, in die hele slachting,
Door jou onder dreiging van klappen vervolgd?
Welke belediging heb je ondergaan om zoveel bloed te vergieten?» Degene die Baudelaire eer toebrengt vergelijkt eveneens twee schilders met de volgende woorden [408]: «Jouw monniken, Lesieur, zijn slappe figuren bij hen vergeleken.
Zurbaran van Sevilla heeft hun met extase vervulde ogen en hun zieke hoofden,
Beter weergegeven dan jij,

De goddelijke duizeling, de begeestering door het geloof
Die hen met een koortsachtige helderheid doet stralen,
En hun vreemd angstaanjagend aanzien.»

De klink (wouden-#rb(levende~pilaren)) valt zo’n grote helderheid ten deel dat een platte hoek van 1 vereist is, zoals die ook voor (Natuur-#rb(levende~pilaren)) onmisbaar blijkt te zijn.

Zo werpen we eerst een vluchtige blik op de klinken (zegevierend-#rb(bedorven~wierook) en (rijk-#rb(bedorven~wierook) om voor elk ervan te zien of de andere soms geen doublure is met een veel grotere aannemelijkheid dan hijzelf. Er is vaak gezegd dat de geur van haschisch en wierook zoveel op elkaar lijken. Verderf gaat zelfs zover dat het ons vermogen ons in het dagelijks leven te oriënteren aantast, vooral als het van een verdovend middel afkomstig is. De manier waarop we onderscheid maken tussen de voorwerpen en de verandering daarvan wordt beïnvloed. Het komt waarschijnlijk tot stand door de verhouding te wijzigen tussen hetgeen op elkaar lijkt en wat verschillend is, voornamelijk met betrekking tot de ruimte. Anderzijds moet er een verandering bestaan in de verhouding tussen de wijzigingen die als intern en die als extern worden ervaren, voornamelijk wat de tijd betreft [24]. Baudelaire beschrijft gaarne enkele effecten van de producten die zo’n uitwerking hebben [75]-[654]: «De proporties tussen de tijd en het wezen worden verstoord door de onnoemelijke hoeveelheid gevoelens en ideeën en de intensiteit ervan. In een uur tijds leef je meerdere mensenlevens. Dàt is precies het onderwerp van "de Huid van de wilde ezel". De verhouding tussen de organen en het genot is zoek. Van tijd tot tijd verdwijnt de personaliteit. De objectiviteit die sommige pantheïstische dichters en de grote komieken voortbrengt neemt een zodanige vorm aan dat u niet meer in staat bent u van de andere wezens te onderscheiden. U bent nu een boom die ruist in de wind en die de natuur plantenmelodieën laat horen.»

Bij (de stem van de godheid- #rb(N~Natuur)) en een rail die begint met ”In de Natuur vormt de stem van de godheid een tempel…” verkrijgen we q=1 doordat “godheid” een toelichting op de N geeft zonder dat de beduidenis van het woord “godheid” tot een botsing behoort. Op het moment dat de hoop eraan onttrokken wordt verkrijgen we q’=2, omdat het begrip van een onbekende macht de krik rb(N~Natuur) een dienst verleende, en dat resultaat rechtvaardigt dat q*=1. De natuurlijke echo brengt onze gedachten bij de spelonken van de angstaanjagende of de prachtige inwijdingen van menige sekte uit de Oudheid, die bij het licht van het vuur de hoogste waarheid naar boven meende te brengen door een gevoelsimpulsie waartegen de liefhebbers van het daglicht zich soms verzetten [747]-[749]. 84

Met een rail die begint met de woorden “De majestueuze Natuur is een tempel…” wordt de klink (majestueuze-µrd(N~tempel)) verkregen. Door de hoop te schrappen wordt de snede N verhoogd van 1 tot 2. Dat bewijst dat “majestueuze” de aannemelijkheid van de krik bevordert en dus moeten we accepteren dat q*=2. Hoe het ook zij, de variatie zal zo laag zijn dat het algehele resultaat niet briljant kan zijn. Het grandioze aspect van de natuurverschijnselen speelt een rol bij het begrip "Natuur-tempel". Seneca beschrijft het gevoel dat dan ontstaat [914]: «Als je bij een oud, zeer hoog woud aankomt, een heilig bos waar je door de veelvoud en het in elkaar slingeren van de takken de lucht niet meer ziet, doen je de grootte van de bomen, de eenzaamheid van de plek, en het indrukwekkende schouwspel van die zo ontzettend donkere en uitgestrekte schaduw midden in het open land je denken aan de aanwezigheid van een god. Deze indrukwekkende, geheimzinnige plaats op diep uitgeholde rotsen maakt deel uit van een opgehangen berg. Die plek is niet door mensenhanden gemaakt, natuurkrachten hebben die enorme uitholling veroorzaakt: men wordt bevangen door het gevoel van een religieus raadsel. We eerbiedigen de bron van de grote rivieren; altaren kenmerken de plaats waar een ondergrondse rivier plotseling is opgeweld. We brengen natuurlijke bronnen eer toe. De donkere kleur, de onpeilbare diepte van het water hebben sommige meren een heilig karakter gegeven.»

Het uithangbord “probleem” in “…De man, wat een probleem vormt, gaat er voorbij door wouden van geuren…” maakt het mogelijk aan rb(wouden~geuren¹) een waarde van p=1 toe te kennen, want de rail deelt zelf mee dat er een moeilijkheid ontstaat. Als we “, wat een probleem vormt,” éénmaal hebben weggenomen, wordt p’=2 een vereiste en blijkt dus voor de klink (, wat een probleem vormt,-#rb(wouden~geuren¹)) de conclusie p*=1 onvermijdelijk te zijn. Voor wie de culturele bagage van de auteur in grote lijnen bestudeert, zal merken dat de relatie "geuren-wouden" niet als onbelangrijk beschouwd moet worden, ondanks de reputatie die hij als liefdesdichter in de moderne stad heeft verworven. Zeker Robert Kopp onderstreept terecht onze onwetendheid omtrent de precieze inhoud van de schoolprogramma’s van die tijd, maar we vermoeden dat die uitgebreid was wat de menswetenschappen betreft [482]. Het feit dat de jongelui de mogelijkheid hadden zich te ontwikkelen door middel van de kennis der leraren, waar indirect gebruik van werd gemaakt tijdens de lessen, moet ook onderstreept worden [594]-[597]. De jonge latinist moest tijdens het Algemene Concours het in verzen geschreven «Philopoemen op de Nemeïsche Spelen» behandelen en Claude Pichois maakt melding van een evenement in 1836, namelijk wanneer de toekomstige kunstenaar, geboren in 1821, voor het eerst een 3° prijs heeft gewonnen [596]-[790]. Hij vat de onderscheiding «van 17 augustus 1836» voor de leerling Baudelaire, uitgereikt door het voortgezet onderwijs ditmaal, als volgt samen [596]: «1° prijs voor Latijnse verzen; 2° prijs voor het vertalen vanuit het Grieks; 3° prijs voor het vertalen in het Latijn; 3° prijs voor het vertalen in het Grieks; 3° prijs voor tekenen; 1° prijs voor de Engelse taal.» Hoewel de dichter al snel een grote behoefte voelde zich in het wereldse leven te storten, vertoont zijn geheugen zonder twijfel de kenmerken van zijn voorliefde voor de studie van de klassieke vakken [99]. Plinus, die van het ene onderzoek naar het andere wou overstappen, leidt het als volgt in [768]: «Tot nu toe hebben we ons enkel bezig gehouden met de geuren die in de wouden voorkomen. Elk daarvan was opzichzelf al heerlijk. Onze hang naar luxe heeft ons ertoe gebracht ze allemaal met elkaar te vermengen, en daarvan één geur te maken. Zo werden de parfums uitgevonden. De naam van de uitvinder is bij dit gebruik niet bewaard gebleven. Ten tijde van de oorlog van Troje bestonden ze nog niet en wierook werd bij de offerandes niet gebruikt. Men kende alleen nog maar het gebruik om boomtakjes te verbranden…Toch was rozenwater al bekend, omdat dit in de Ilias immers ook als kostbare olie genoemd wordt.» Dezelfde auteur laat zien hoe de verfijning successievelijk toeneemt [773]: «…de luxe, die zichzelf erop voorstaat de natuur te hebben overwonnen door parfums te creëren, heeft met de stoffen, eveneens de bloemen uitgedaagd die hun waarde aan hun kleuren ontlenen.» Diezelfde tendens [772]«…ontwikkelde zich zozeer dat nog slechts kransen van aan elkaar bevestigde bloemblaadjes op prijs werden gesteld, en vervolgens kransen uit India of uit streken die nog verderop lagen. Want het summum van elegance is kransen van nardus aan te bieden of van naar parfum geurende veelkleurige zijdestof.»

Bij (indringende-µrb(dingen~oneindige)), wanneer een rail de woorden “…die de zich uitbreidende en indringende kracht der oneindige dingen bezit…” gebruikt, is de hoop geenszins in staat de krik de status van een botsing te geven. Maar door het wegvallen van “indringende” zou “uitbreidende” opheldering over de noot kunnen verschaffen, waardoor het opnieuw onmogelijk zou worden een botsing te verkrijgen. Omdat anderzijds geen enkel probleem waardoor p=1 mogelijk zou worden wordt gesignaleerd, moeten we ons er wel bij neerleggen dat p=2=p’, hetgeen rechtvaardigt dat de sterstok p*=1. Men is hevig geboeid door de psychologische krachten in die tijd, een tijdperk waarin de ontdekkingen van Galvani grote indruk hadden gemaakt [253]-[589]. Omdat parfum het lichaam binnendringt, leidt het tot de meest zoete vervoeringen. De persoon raakt in een triomfantelijke stemming, hij wordt wulps, lui en dronken in dezelfde mate als hij daarvoor energiek, hard en onverbiddelijk met betrekking tot z’n eigen wensen was. De innerlijke kracht is gebruikt door de positieve tegenhanger van hetgeen het martelen of het noodlot op negatieve wijze teweegbrengen. Daar was Balzac hevig in geïnteresseerd [69]: «Als we ijzer met een bepaalde intensiteit beslaan of er herhaalde druk op uitoefenen kunnen we de vorm ervan veranderen, de ondoordringbare moleculen ervan, gezuiverd en egaal gemaakt door de mens, vallen uiteen; en, wanneer metaal niet langer één geheel vormt, heeft het niet meer dezelfde weerbaarheid. De hoefsmeden, de slotenmakers, de egsmeden, alle arbeiders die voortdurend dit metaal bewerken geven daar dan één van hun technische benamingen aan: "het ijzer is geweekt" zeggen ze, gebruikmakend van een omschrijving die alleen gebruikt wordt voor hennep, waarvan de ontbinding door weken verkregen wordt. Wel! De menselijke ziel of, als u dat liever heeft, de drievoudige energie van het lichaam, het hart en de geest bevindt zich in een gelijksoortige situatie als die van het ijzer, door het herhalen van bepaalde schokken.» Balzac schrijft dat het tegenovergestelde proces, van verslagenheid naar triomferende strijdlust, even onbegrijpelijk is [68]: «Wat mij betreft, hernam de dokter, ik durf niet meer aan te geven waar de limiet ligt van de door nervositeit ontstane kracht. Om hun kinderen te redden, worden trouwens op die manier leeuwen door moeders gemagnetiseerd, kruipen ze via kroonlijsten waar katten zich ternauwernood staande kunnen houden, naar de plek van de brand, en verdragen de martelingen van sommige bevallingen. Daar schuilt het geheim in van de gevangenen en de galeiboeven die pogen de vrijheid te heroveren…We kennen de omvang nog niet van deze overlevingsdriften, ze horen bij de kracht van de Natuur, en we weten niet uit welke voorraden wij ze putten!» Prarond heeft verhaald hoe Baudelaire, die z’n geestverwantschap met de romanschrijver benadrukte, hem over hun spontane gesprek, dat mogelijk verzonnen was, had verteld [604]: «Balzac en Baudelaire liepen over de boulevard (van de linker Seineoever), elk in tegenovergestelde richting. Baudelaire stond stil voor Balzac en begon te lachen alsof hij hem al tien jaar kende. Balzac hield staande alsof hij een oude vriend tegenkwam die hij sinds jaren niet gezien had. En deze twee zielen, die elkaar in een oogopslag herkend en vervolgens gegroet hadden, liepen samen op, babbelend, discussiërend en verrukt over elkaar, terwijl ze niet van hun wederzijdse verbazing bekwamen.» 86

We stellen voor f* aangaande (wierook-#rb(bedorven~tempel)) te bestuderen. Aangezien elk steunpunt ontbreekt om op heldere wijze de uithangborden «bedorven» en «tempel» met elkaar in verband te brengen moeten we stellen dat f=2. Omdat «wierook» immers totaal niets te maken heeft met de afwezigheid van een scherp zichtbare relatie tussen de sporen van de noot is f’=2 en is dientengevolge f*=1. De gedachtelijn “wierook- bedorven-tempel” bestaat wel, maar het verband tussen de twee laatste begrippen ontbreekt het aan een steunpunt. In staat om goden te doen zwichten, is wierook een heilzaam middel dat men tegen ziektes of misdaden gebruikt. Ten tijde van de rampen van Thebe, als Oedipe aan de macht is, begeven de smekelingen zich naar de altaren [921]«…En de stad is vol met wierook,
vol lof- en klaagzangen.»

Bij (y-#rb(Nature~homme)) (er-/-Natuur-mens), aangezien de noot, als «y» (er) éénmaal is verdwenen, een interne ruimte van 2+(1(10/10))=3=z’ in plaats van z=1 daarvóór laat zien, dit wegens het onderbreken van de gedachtegang, staat het vast dat de waarde van z* 1 betreft. De relatie “Natuur- mens” herinnert ons aan de opvatting volgens welke men aan de vrouwelijke helft de natuurlijke pool bij uitstek van het paar “man-vrouw” toekent, terwijl Baudelaire er menigmaal in slaagde deze opvatting op poëtische wijze te veranderen [[982]] in Index II (Gedichten)">[[982]]: «De verdrietige bui die even bij je opkomt
Wordt verpletterd door de blakende gezondheid
Die als een helder licht
van je armen en je schouders opstijgt.»

Bij (y-µrb(Nature~homme)) (er-/-Natuur-mens), aangezien de krik, als «y» (er) éénmaal verdwenen is, een waarde vertoont van z’=2+(1(10/10))=3 in plaats van z=1 daarvóór, constateren we dat «er» deze bevoordeelde. Omdat we nu immers het schadelijke karakter van de invloed willen bepalen, moeten we de gevolgtrekking maken dat z*=3. De sterke relatie in de tekst tussen “mens-Natuur” maakt dat er zo weinig kans is dat er zich een vergissing hieromtrent voordoet dat er betreffende de klink nauwelijks enige aannemelijkheid bestaat, terwijl z*=3 een belangrijke bijdrage levert aan deze moderator van de waarde. De man over wie Baudelaire spreekt begrijpt mogelijk niets van de symbolen, ondanks het feit dat deze doordat ze een afspiegeling van z’n grondgedachten zijn, hem vertrouwd voorkomen. De Maistre dacht aan een ontwikkeling van die duizenden duistere aanwijzingen die in de werkelijkheid zijn achtergelaten [52]-[516]: «Men kan zich van het universum een beeld vormen dat geheel en al juist is door zich het als een groot natuurhistorisch museum dat onder een aardbeving heeft geleden voor te stellen: de deur staat open en is kapot, er zitten geen ramen meer in, hele kasten zijn omgevallen, andere hangen nog aan scharnierpennen die elk ogenblik los kunnen laten; schelpen zijn in de zaal van de mineralen gerold, en een kolibrienest is terechtgekomen op de kop van een krokodil. Maar welke dwaas zou ook maar een ogenblik twijfelen aan de eigenlijke opzet ervan, of menen dat het pand in die toestand werd gebouwd? Alle grote massa’s vormen een geheel; in de kleinste scherf van een ruit zien we deze gelijk helemaal voor ons…de orde is even zichtbaar als de wanorde; en alles wat door een funeste kracht is gebroken, vervormd, bevuild of verplaatst, wordt door het oog dat in die uitgestrekte tempel der natuur rondkijkt, moeiteloos in de oude staat teruggebracht. Sterker nog, kom eens dichterbij, dan zult u al een hand onderscheiden die reparaties aanbrengt: een paar balken worden ondersteund, temidden van het puin heeft men wegen vrijgemaakt, en, temidden van deze verwarring, heeft een grote groep "gelijksoortigen" al hun plaats ingenomen en staan tegen elkaar aan.»

Indien de hoop bestaat uit een spil in de vorm van een “papierkleur”, staat het gezien het feit dat wat de klink (papierkleur-#rb(pilaren~groen) betreft, de afstand tussen de sporen “groen” en “pilaren” dezelfde blijft als we de hoop wegnemen, opnieuw vast dat z*=1. De schepper van een verzonnen tekst tracht dikwijls een onthutsend symbolisch element bij zijn publiek in te voeren, maar daarvoor neemt hij zijn toevlucht niet noodgedwongen tot een hulpmiddel. Nerval was er een kei in om de grens van het geestelijke evenwicht op een sobere manier aan te geven [553]-[664]-[781]: «…de vorm- en levenloze voorwerpen schikten zich uit zichzelf naar de berekeningen van mijn geest; uit combinaties van stenen, hoekfiguren, spleten of openingen, boombladvormen, kleuren, geuren en geluiden zag ik een tot dan toe onbekende harmonie komen.»

De klink (oneindige-#rb(bedorven~ wierook)) laat twee presterglijstroken G*=1=J* toe door middel van de constante g’=g, j’=j wegens «oneindige», die er ondanks een mogelijke theologische connotatie, nauwelijks in slaagt enige invloed uit te oefenen op de betekenis van rb(bedorven~wierook). De ruwe hoek s* van deze klink is 2 waard omdat «zegevierend», gezien de morele beduidenis ervan, intuïtief gezien veel beter in staat lijkt invloed op de botsing in kwestie uit te oefenen. Het gegeven t*=1, s*=2, en vervolgens g*=G*s* en j*=J*s* maakt het nu mogelijk te accepteren dat s*g*j*=(2)(2)(2)=8 is en dus een aannemelijkheidsgraad van maximaal ⅛ bezit wat de uitwerking betreft die «oneindige» heeft op rb(bedorven~wierook). Het begrip van oneindigheid dat Baudelaire gebruikt zal eveneens de aandacht van de interpreet trekken. Het is interessant te weten of de schrijver perfect op de hoogte was van het debat van die tijd over het bestaan van atomen [255]-[256]. Wanneer hij bepaalde parfums noemt die «…De uitbreiding van oneindige dingen bezittend…» lijkt hij dit heel onopvallend in het denkkader te doen waarbinnen men de oneindige deelbaarheid als een feit beschouwt. Maar de vluchtige aard van de geurende deeltjes brengt hem er eventueel toe om er in een rappe hyperbool over te spreken zoals over heel minuscule zaken, buiten elke metafysica, vijandig jegens de ideeën over atomen, om. Een van zijn andere gedichten fungeert als getuige van zijn opvatting [[1038]] in Index II (Gedichten)">[[1038]]: «Er bestaan zware parfums waarvoor elke stof
Poreus is; -het lijkt wel of ze door glas heen dringen.» De toespeling op “samenspel” van zijn kant heeft iets van een weddenschap over een onpeilbare wereld, maar Baudelaire bereikt zo’n grote diepte door zich niet aan allerlei onbelangrijke gedachtestromen te onderwerpen, dat menig geleerde in dit denkbeeld dat van een natuurlijke wet terugvindt [666]. De dingen mogen dan in wezen uit één enkele identieke grondstof bestaan, overeenkomsten verbinden menig tot een hoofd- of subcategorie behorend voorwerp, waarvan vormen en groottes variëren, maar het essentiële onveranderd blijft.

Een rail waarin «zegevierend» niet meer voorkomt, heeft als resultaat dat g’=2 aangaande rb(bedorven~wierook) en niet langer g=1 zoals in de huidige tekst, want van nu af aan maakt “biologisch afgebroken” als overloop van “bedorven”, van de ideeën deel uit. Nu moeten we betreffende (zegevierend- #rb(bedorven~wierook)) tot G*=1 besluiten. Parfum wakkert als het ware de dierlijkheid van onze blik aan [[1018]] in Index II (Gedichten)">[[1018]]: «Mooie poes, kom op mijn verliefde hart;
Trek de nagels van je poot in,
En laat me wegduiken in je mooie ogen
Die een combinatie van metaal en agaat zijn.

Als mijn vingers naar hartelust
Je hoofd en je soepele rug strelen,
En mijn hand dronken van plezier
Je hete lichaam betast,

Zie ik in gedachten mijn vrouw…» Ergens anders schrijft Baudelaire over die verre maar vertrouwelijke wezens [[1021]] in Index II (Gedichten)">[[1021]]: «Hun vruchtbare lendenen zitten vol betoverende vonken,
En gouden stipjes, zo fijn als zand,
vormen een vage sterrenhemel in hun geheimzinnige oogappels.» Het gaat opnieuw over een dier als de miskende humorist schrijft [[1015]] in Index II (Gedichten)">[[1015]]: «Er kuiert in m’n hoofd,
Als ware het zijn eigen huis,
Een mooie, sterke, zachte en charmante poes rond…»

Indien we het uithangbord «comme» (zo…als) uit de negende versregel (Il est des parfums frais comme des chairs d'enfants… [Er zijn geuren, zo fris als een kinderhuid…]) wegnemen, is het enige wat overblijft “Il est des parfums frais des chairs d'enfants…” (Er zijn geuren fris kinderhuid…) of met een paraaf die een inkorting aanbrengt “Il est des parfums frais de chairs d'enfants…” (Er zijn geuren fris kinderhuid…) Het probleem rb(chairs~parfums²) (kinderhuid-geuren²) dat voortaan praktisch niet meer bestaat, brengt met zich mee dat de glijstrook g’=2=j’ is terwijl eerst g=1 en j=2 terecht waren. De klink (comme-µrb(chairs~parfums²)) (zo…als-/-kinderhuid-geuren²) is dus G*=2 waard en sanctioneert dusdanig de vergroting van de glijstrook. Indien nu de hoop in «comme des» (zo…als een) verandert, levert de rail “Il est des parfums frais chairs d'enfants…” (Er zijn geuren fris kinderhuid…) en wordt het probleem rb(chairs~parfums²) (kinderhuid- geuren²) een botsing. De verandering toont aan dat de methode van het laten wegvallen er wel degelijk in slaagt enige helderheid aan te brengen. De inhoud van de versregels in kwestie brengt ons ertoe ons de zege door de overwinnaars gevierd tijdens bandeloze banketten voor te stellen. Liefde en leger vulden elkaar vroeger tijdens de meest gebruikelijke mannelijke bezigheden op het vlak van de sociale vaardigheid aan, hetgeen het met elkaar in verband brengen van de begrippen vrouw en oorlog rechtvaardigt. Don Juan zegt [536]: «We proeven iets onnoemelijk zachts bij het veroveren, door middel van talloze eerbetuigingen, van het hart van een jonge schoonheid, bij het zien van de minuscule vorderingen die we dag na dag maken, bij het bestrijden, door vervoeringen, tranen en zuchten, van de onschuldige kuisheid van een ziel die moeite heeft zich over te geven, bij het stap voor stap tegengaan van alle kleine uitingen van weerstand die zij ten opzichte van ons aan de dag legt…en wat dit betreft heb ik de ambitie van een strijder, die onophoudelijk van overwinning naar overwinning vliegt, en er niet toe kan komen te besluiten zijn wensen in te perken.»

Wanneer uit „Samenspel“ gedistilleerd moet worden wat Baudelaire heeft willen zeggen, brengen de critici het meest genoemde antwoord naar voren omdat de ons van oorsprong bekende betekenis waar de veelvuldige interpretaties om draaien, onveranderlijk blijft. Uit de wolk van uiteenlopende meningen, waarvan sommige onverenigbaar lijken, komt een hoofdtendens te voorschijn, die de wil blijkt te vertegenwoordigen van de schepper van het boek, en waar we al een eeuw lang niet om heen kunnen. Zelfs aan provocaties met een vrolijk karakter, die ons dikwijls in verwarring brengen, kunnen we een inhoud geven [[1083]] in Index II (Gedichten)">[[1083]]: «In een stuk vette grond vol slakken
Wil ik zelf een diep gat graven,
Waar ik ontspannen mijn oude botten kan neerleggen…» Geamuseerd brengt de dichter in zijn woorden dezelfde hardheid aan als die we in menig schilderij tegenkomen [[1139]] in Index II (Gedichten)">[[1139]]: «Herinner u, mijn ziel, het voorwerp
Dat we zagen op die mooie, zo zachte zomermorgen:
In de bocht van een pad een afschuwwekkend lijk
Op een keienbed…»

We moeten erkennen dat door de betekenis van de uithangborden «fris» en «bedorven» een mengeling ontstaat, die in het gedicht, dat we uit het hoofd kennen, z’n invloed doet gelden op heel de rest. Er ontstaat opnieuw een soort fusie van ideeën in de vage herinnering die iemand van het gedicht heeft. Dat verplicht hem echter geenszins om de verschijnselen aangaande de meest voor de hand liggende beduidenis van de tekst te negeren, omdat de schepper ervan immers zelf deze discontinue eenheden heeft gewild en ze bovendien in twee verschillende versregels heeft aangebracht.

Lucain wil, met zijn beschrijving van een koningin, het nageslacht een erg geval van verderf als voorbeeld geven [508]: «Schandelijk genoeg brengt ze de hele nacht met de door haar verleide rechter door. Toen men eenmaal door de aanvoerder van de vrede was verzekerd en deze door middel van geweldige cadeaus was betaald, werd de vreugde over zo’n grote gebeurtenis gevierd, en Cleopatra legde een luxe aan de dag die zo enorm en opvallend was als de Romeinse samenleving nog nooit had meegemaakt. Het gebouw zag er nu uit als een tempel, zoals men die in een nog zedelozer tijdperk zelfs niet zou bouwen…» De overwinnaar treft een zelfde soort blaam [509]: «Cesar leert de rijkdommen van de kaalgeroofde wereld te verspillen…»

In de bestudeerde situatie lijkt «zegevierend» toevallig in verband te worden gebracht met «wierook» omdat militaire bedrijvigheid immers hoegenaamd niets te maken heeft met het gebruik van geuren. De relatie tussen wierook en luxe spreekt daarentegen voor zich. De Bijbel veroordeelt weelde omdat de zucht ernaar onverzadigbaar lijkt te zijn [136]-[158]: «Laat de onaanzienlijke gelovige trots zijn op zijn hoge waarde, en de rijke op zijn nederige staat, want hij zal vergaan als een bloem in het veld. Als de zon gaat branden en het gras door de hitte verdort, valt de bloem af en is het gedaan met zijn schoonheid. Zo zal ook de rijke vergaan terwijl hij volop met zijn zaken bezig is.» We moeten ook niet rekenen op een verborgen overwinning [148]: «Niets is verborgen dat niet onthuld zal worden, en niets is geheim dat niet bekend zal worden. Alles wat jullie in het duister zeggen, zal in het licht worden gehoord, en wat jullie binnenskamers in iemands oor fluisteren, zal vanaf de daken bekend worden gemaakt.» De impliciete ontkenning van de Godheid lijkt niet ver af te staan van de rivaliteit ermee [129]-[132]«Dwazen denken bij zichzelf: Er is geen God.»

Als de landmaat van (zegevierend-µrd(bedorven~wierook)) evenveel waard was als die van (zegevierend- #rb(bedorven~wierook)) zou de eerste gedachte die bij ons op was gekomen bevestigd zijn, maar dat zou een belemmering wezen voor het ferm bekrachtigen van de weigering van de relaties die de auteur heeft willen leggen: “bedorven-wierook”, “levende-pilaren”, “Natuur-tempel”, “Antwoorden-geuren¹”. Al die beelden bij elkaar doen denken aan een tekst van Maturin [528]-[603]: «De tamarijn, de kokosboom en de palmboom lieten hun bloemen ronddwarrelen, verspreidden hun geuren en lieten hun takjes op het hoofd van de trillende, vrome jonge vrouw terechtkomen, naarmate zij de ruïnes van de pagode naderde. Die tempel was vroeger een massief, vierkant gebouw geweest, midden tussen de rotsen gebouwd, die zich door een vrij veel voorkomende gril van de natuur in de Indische Oceaan midden op het eiland bevonden en die waarschijnlijk door een vulkaanuitbarsting ontstaan waren. De aardbeving, die de tempel omvergeworpen had, had de rotsen en de ruïnes door elkaar gegooid, zodat deze nog slechts één vormeloze massa vormden en zowel van de onmacht van de natuur als van de kunst schenen te getuigen, gevijld door de macht die hen heeft gemaakt en die beide kan vernietigen. Aan de ene kant zag men zuilen vol tekens van het hiërogliefenschrift; aan de andere stenen die de kenmerken van een onoverwinnelijke macht droegen. Stervelingen, zei die macht, jullie vormen woorden met de beitel, ik schrijf slechts met het vuur. Op sommige plaatsen boden de overblijfselen van het monument het schouwspel aan van de afschuwwekkende slangen waar Shiva op had gezeten; op andere groeide de roos tussen de rotsspleten, alsof de natuur de bekoorlijkste van haar kinderen had willen sturen om onder de mensen haar tedere theologie te prediken.»

Aangezien de N een hoofdletter is, denken we daarbij al gauw aan iets immens.

Diderot schreef over een blind meisje [277]: «Als ze hoorde zingen, onderscheidde ze "bruine" en "blonde" stemmen.» Een andere keer, in een schalksere bui, snijdt hij hetzelfde probleem aan in het gezelschap van een vermetele buurvrouw [274]: «Herinnert mevrouw zich soms een zekere zwarte Hindoestaanse geleerde, zeer bijzonder, half normaal, half gek? -Ja, die herinner ik me…op een dag heb ik hem voorgesteld een menuet van geluiden in een menuet van kleuren te vertalen; dat lukte hem buitengewoon goed.» Dat soort instrument kan ook door andere dan gewijde handen gespeeld worden [275]: «Uw grote zus gaat naar het bal; maar u gaat naar de kerk, nietwaar…-Precies; en daarom wil ik dat je iets heel moois voor me speelt. -Nou! antwoordde het dienstmeisje, neem uw jurk van vuurrood tule, en ik zal de rest van de begeleiding ophalen…U zult het zien, juffrouw…samen met uw Boheemse topazen oorbellen.doet dat wonderen…»

De overwinning van het begeerlijke vlees lijkt een mogelijke oplossing te geven voor het woord «zegevierend» door Baudelaire gebruikt aan het eind van de eerste terzine. Toch kan dit idee op twee manieren uitgelegd worden, want overwinningen kun je op jezelf behalen of ten opzichte van anderen. In beide gevallen denken we daarbij aan de nauwe verwantschap tussen parfum en de liefdesfilter. Een soortgelijke versie van deze interpretatie heeft de losbandigheid tot onderwerp die de gedachten van de leiders bij elkaar brengt, soms in de grootste slechtheid [67]: «Begenadigd met een immense macht over zachtmoedige personen, worden deze door hen aangetrokken en vermorzeld. Dat is groots, dat is mooi in z’n soort. Het is de vergiftige plant met die vele kleuren die de kinderen in de bossen fascineert. Het is de poëzie van het kwaad.»

Van de noot rb(geuren²~kinderhuid) gaat niets tegenstrijdigs uit, deze blijft dus een probleem van ondergeschikt belang ondanks de voor de hand liggende mogelijkheid van rb(geuren²~kinderhuid) vb(kleuren~kinderhuid) rvb(geuren²~kleuren) vb(zacht~ kleuren) vb(geuren²~zacht). Aan de andere kant bezit het knelpunt rb(bedorven~geest) soliditeit, maar het vluchtig gepresenteerde stramien rb(bedorven~geest) vb(wierook~geest) rvb(bedorven~wierook) vb(zintuigen~wierook) vb(bedorven~zintuigen) lijkt niet juist te zijn want vb(wierook~geest) vb(zintuigen~ wierook) doet aan een tegenstrijdigheid denken. De grote verleider fascineert door de intelligentie die in werking is gesteld om een uitzonderlijke doelstelling na te jagen. Baudelaire die in Don Juan liever de koppige vasthoudendheid ziet dan een moedeloos er zich bij neerleggen, stelt zich de stoutmoedige libertijn als volgt in de hel voor [228]-[229]-[231]-[[1030]] in Index II (Gedichten)">[[1030]]: «Sganarelle eiste lachend zijn loon op,
Terwijl Don Luis aan alle doden die langs de oevers dwaalden
De stoutmoedige zoon die zijn witte voorhoofd bespotte toonde
Door met trillende vinger naar hem te wijzen.

Rillend omdat ze in de rouw was, scheen de kuise en magere Elvira,
Die dichtbij de ontrouwe echtgenoot, tevens haar geliefde, stond,
Hem om een laatste glimlach te vragen
Met daarin de tederheid van zijn eerste liefdesverklaring.

Kaarsrecht in z’n harnas, stond een grote stenen man
Aan de werkbank en sneed de zwarte stroom;
Maar de kalme held over zijn lange degen gebogen
Keek naar het spoor in het water en deed alsof hij niets zag.»

Door de in eerste instantie aanwezige rail wordt alleen (d) toegelaten, wegens de woorden «…zo groen als weiden, -En andere, bedorven…» Beroofd van de hoop, verschaft de tweede tekst de mogelijkheid om ons een hecht verband tussen de opgesomde geuren voor te stellen of andersom, een hiaat daarin. Baudelaire hecht er veel waarde aan geen gedachte over te nemen die al door anderen is gebruikt, maar die grote ambitie komt hem duur te staan, omdat hij zo dus niet over een al van tevoren bedachte stijl beschikte die al voorkwam in een van de duizenden voorbeelden die in die tijd gepubliceerd werden. Omdat hij zichzelf die moeilijkheid kwalijk nam, meent hij dat hij hier een facet van de corruptie herkent [[1076]] in Index II (Gedichten)">[[1076]]: «O luie monnik! wanneer zal ik toch in staat zijn
Van het levende schouwspel van mijn droevige ellende
Het werk van mijn handen en mijn oogappel te maken!»

Wanneer de hoop «er» eenmaal is weggelaten, komt de nieuwe tekst te voorschijn: “De Natuur is een tempel waar levende pilaren soms verwarde woorden loslaten; de mens gaat door wouden van symbolen…” De indeling in zinnen die in puur grammaticaal opzicht een eenheid vormen heeft als effect dat deze een simpele naastelkanderplaatsing worden die geen enkel verband meer garandeert met de rail en dat (z’) dus bepaald wordt door het tellen van de fronten tussen “tempel” en “mens”. De plaats die in het gedicht beschreven wordt doet denken aan die van de tuin van Eden waar het kwaad van de bloem en de mannelijke zwakheid plaatsvonden [104]: «God…liet uit de aarde allerlei bomen opschieten die er aanlokkelijk uitzagen, met heerlijke vruchten. In het midden van de tuin stonden de levensboom en de boom van de kennis van goed en kwaad…God, de Heer, bracht de mens dus in de tuin van Eden, om die te bewerken en erover te waken. Hij hield hem het volgende voor: Van alle bomen in de tuin mag je eten, maar niet van de boom van de kennis van goed en kwaad; wanneer je daarvan eet, zul je onherroepelijk sterven…De vrouw keek naar de boom. Zijn vruchten zagen er heerlijk uit, ze waren een lust voor het oog, en ze vond het aanlokkelijk dat de boom haar wijsheid zou schenken. Ze plukte een paar vruchten en at ervan. Ze gaf ook wat aan haar man, die bij haar was, en ook hij at ervan.»

De rail die bestond uit «…Antwoorden geuren, kleuren, en geluiden elkaar.

Er zijn geuren, zo fris als een kinderhuid…» wordt “…antwoorden geuren, kleuren, en geluiden elkaar: er zijn geuren, zo fris als een kinderhuid…” en het komt nu meer over als een vergelijking tussen de glans van de huid en de geur. In verscheidene talen wordt een meisje, als het om een liefdesverklaring gaat, aangeduid met namen die we gewoonlijk voor een kind gebruiken. De in een flits voltrokken onthulling oefent een aantrekkingskracht uit die des te groter is naarmate er verrassing in het spel is, een proces dat Baudelaire tot een openhartig compliment aan het adres van een bedelaarster brengt [[986]] in Index II (Gedichten)">[[986]]«…met rood haar,
In wier jurk de gaten
Armoe laten zien
En tegelijk schoonheid…»

Door het wegnemen van «y» (er) mondt de berekening van z=1 uit in z’=2+(1(8/10))=2,8 aangaande rb(homme~temple) (mens-tempel) omdat de fronten «est» (is) en «temple» die meegeteld werden met rb(homme~Nature) (mens-Natuur) dit voortaan niet meer worden. De mens zou een keus kunnen maken tussen een leven waarvan de symbolen die de natuurlijke wereld hem biedt deel uitmaken of één waarin hij die negeert. Iets dergelijks beeldt Plato uit door middel van een mythe [752]: «Proclamatie van de maagd Lachésis, dochter der Behoefte. Vergankelijke zielen, u gaat een nieuwe carrière beginnen en zult opnieuw geboren worden als een sterfelijk wezen. U zult niet door een godheid uitgeloot worden, u zult zelf uw godheid uitkiezen. De eerste die door het lot zal zijn aangewezen kiest het eerst het leven waaraan hij noodzakelijkerwijs verbonden zal zijn. Wat de deugd betreft, deze heeft geen meester; een ieder zal er in meerdere of mindere mate één hebben, alnaargelang hij deze eert of verwaarloost. Ieder is verantwoordelijk voor zijn keus, er is geen sprake van een godheid.» Zo bezien zouden we, door onze ideeën, vanaf het begin op de hoogte zijn van alles wat ons over komt. Baudelaire verwoordt zijn geestestoestand in de volgende versregels [[1145]] in Index II (Gedichten)">[[1145]]: «Daar heb ik in rustige wulpsheid geleefd,
Temidden van de azuurblauwe hemel, de golven en de pracht,
En de naakte slaven, geheel van geuren doordrongen,

Die m’n voorhoofd met palmbladen verfristen,
En wier enige zorg het was
Dieper in het smartelijke geheim dat mij deed wegkwijnen door te dringen.» Denkbeeldige bohémien die hij is, begrijpt de dichter degenen die in alles een afspiegeling van een mythe zien. Immer bereidt de godin gestaag de nieuwe dag voor [[1012]] in Index II (Gedichten)">[[1012]]: «…In tegenwoordigheid van die reizigers die toegang hebben tot
De vertrouwde hel der toekomst.»

Met de klink (wierook-#rb(bedorven~tempel)) zouden we een heel ander resultaat vinden voor de sterglijstrook van de rechter term, want de relatie tussen «bedorven» en «tempel» zou verbroken worden door de schrapping van de hoop. De term «wierook» is nodig om van rb(bedorven~tempel) een overweegbare beschrijving van Baudelaire’s ideeën te maken, maar «temple» is daarentegen totaal nutteloos om rb(bedorven~wierook) aannemelijkheid te verlenen. Als we het veroordelen van parfums van dichtbij bekijken, merken we dat we daarbij verschillende graden van strengheid kunnen aantreffen. Socrates staat zichzelf niet toe ze te gebruiken [980]. Plinus hanteert de meest strenge regels [769]: «En tegenwoordig, rechtvaardige goden! zijn er burgers die ze door hun dranken mengen, en ze stellen de bitterheid ervan zò op prijs dat hun lichaam zowel aan de binnen- als aan de buitenkant van de geur geniet die op die wijze verspreid is. Het is bekend dat Lucius Plotius, broer van Lucius Plancus die tweemaal consul en rechter was geweest, verbannen door de Drieman, zich in zijn schuilplaats in Salerno verried door de geur van zijn parfum, een uitspatting die voldoende was om zijn verbanning geheel op te heffen. Wie kon inderdaad de dood van dergelijke mensen onverdiend vinden?»

Wegens deze manipulaties en het gebruikmaken van een berekening, hoe armetierig deze ook is, met betrekking tot menig in een gedicht samengeraapt verschijnsel, zouden we beschuldigd kunnen worden van een bepaald, op naïeve wijze verdedigd utilitarisme, indien het verre doel om het functioneren van de menselijke geest beter te begrijpen niet in aanmerking zou worden genomen. De slimme Gautier protesteerde als volgt [403]: «Ik zou eerder aardappelen dan rozen weigeren, en volgens mij is er maar één utilitarist ter wereld in staat een tulpenbed met de grond gelijk te maken om er kool voor in de plaats te planten.»

De verandering die het gedicht ondergaat maakt het doel ervan nog intenser, ondanks het feit dat Baudelaire het bijna altijd als een plicht lijkt te beschouwen om er een paradoxale tint aan te geven [678]: «De illuminaten waren de meest bewonderenswaardige mensen aller tijden geweest. Waarom moeten ze voor hun grootheid gestraft worden? Was hun streven niet hoogst edel? Zal de mens voor eeuwig zo beperkt zijn dat één van zijn faculteiten zich slechts ten koste van andere kan ontwikkelen? Als het coûte que coûte willen weten van de waarheid een grote misdaad is, of op z’n minst tot grote fouten kan leiden, als domheid en onbekommerdheid een kwaliteit en een garantie voor evenwicht zijn, denk ik dat we heel toegeeflijk moeten zijn voor die beroemde schuldigen, want, als kinderen van de XVIIIe en de XIXe eeuw, kan diezelfde slechte eigenschap ons allemaal aangerekend worden. Dat zeg ik zonder schaamte, want ik voel dat het voortkomt uit een diep gevoel van medelijden en tederheid. Edgar Allan Poe, een dronkaard, arm, achtervolgd, een paria, heb ik liever dan een rustige en "eerbare" Goethe of W. Scott. Met plezier zou ik van hem en van een bepaalde klasse mensen zeggen wat de catechismus van onze God zegt: "Hij heeft veel geleden voor ons." We zouden op zijn graf kunnen schrijven: "U allen die geestdriftig hebt geprobeerd de wetten van uw bestaan te ontdekken, die het oneindige hebt willen bereiken, en wier onderdrukte gevoelens een afschuwelijke troost in de wijn der liederlijkheid hebben moeten zoeken, bidt voor hem. Zijn gezuiverde lichaam zwemt nu tussen de wezens van wie hij het bestaan vermoedde, bidt voor hem die ziet en weet, hij zal voor u opkomen."»

Ten gevolge hiervan bezit de klink (bedorven-µrb(Natuur~tempel)) een lading van 1/1 bij de rail die begint met “De Natuur is een bedorven tempel…” Baudelaire houdt van de ontroering die in het verderf huist omdat die ons dwingt dit hinderlijke aspect van ons gevoel onder ogen te zien, een aspect dat Sappho als deze gecharmeerd is van een jongen, lange tijd vóór hem en op andere wijze heeft aangehaald [2]-[660]- [899]-[[1068]] in Index II (Gedichten)">[[1068]]: «Het lijkt me dat die daar de gelijke van de goden is, de man die tegenover je, heel dichtbij naar je zo zachte stem luistert

En die betoverende lach die, dat zweer ik, mijn hart in m’n borstkas heeft doen smelten, want zodra ik je maar even waarneem, ben ik niet meer in staat nog een woord te articuleren;

Integendeel, mijn tong breekt, en, onder mijn huid glijdt plotseling een subtiel vuur; mijn ogen staan wezenloos, m’n oren suizen,

Het zweet stroomt van mijn lichaam, een rilling trekt door me heen; ik word groener als het gras, en, het scheelt maar weinig of ik sterf…» Baudelaire, expert in duistere hartstochten, was ook in staat over koude wreedheid te dichten [[1004]] in Index II (Gedichten)">[[1004]]: «Ik ben zo mooi, o stervelingen, als een stenen droom,
En mijn borst, waaraan de één na de ander zich heeft bezeerd,
Is gemaakt om de dichter
Een eeuwige liefde zo stemloos als materie te inspireren.»

We hebben hier vaak het begin en het eind van het sonnet gebruikt, hoewel het vooral geroemd wordt om de achtste regel «…Antwoorden geuren, kleuren, en geluiden elkaar.» Men moet er echter niet uit opmaken dat we iets tegen de algemeen aanvaarde zienswijze hebben. Het is alleen dat de botsingen die hier het voornaamste doel van het onderzoek vormden, namelijk die met een variatie van 1, ons meer mogelijkheden voor de uiteenzetting boden dan de andere, zoals rb(antwoorden~geuren¹) die slechts een aannemelijkheid van ½ heeft.

Behalve wanneer beide klinken dezelfde landmaat hebben, beslissen we of de ene klink aannemelijker is dan de andere, maar we wegen daarbij de levensvatbaarheid van de ideeën in kwestie zorgvuldig af. Baudelaire heeft de twee begrippen «rijk» en «zegevierend» nauwkeurig met elkaar in evenwicht gebracht. In eerste instantie lijkt het allergrootste gevaar de hebzucht te zijn, maar bij nader inzicht schijnt de zucht naar overwinning meer algemeen te zijn. We denken hierbij aan Achilles, omdat deze zoon van een onsterfelijke immers één enkel leven voor zichzelf moest uitkiezen, het saaie lange of het heldhaftige korte [443]. Balzac kiest voor een brandende hartstocht die de held in kwestie een ramp bezorgt waarbij hij uit elkaar valt als een vat dat een of andere stof met een enorme reactie bevat waardoor er elke keer een gat in valt [57]-[78]-[91]. De energie waardoor hij gedreven wordt is de motor van zijn vervoering en zijn vreugde en wordt tegelijk met z’n lichaam opgebruikt.

We hebben de voorkeur gegeven aan een eenvoudige berekening waarbij alleen "waar" en "niet waar" voorkomt, maar dan moeten we vervolgens wel van dit schema afwijken om het aan de situaties die we in „Samenspel“ tegenkomen aan te passen.

Iemand die op de hoogte is van de samenhang tussen de verschillende tijdperken zal de werken die Baudelaire of een andere schepper van een boek bestuderen beter begrijpen en zal vervolgens in staat zijn de componenten of de stempels met meer precisie te meten. Rousseau schreef [876]: «Welke emotie maakt voor mij
In deze verrukkelijke tempel
Waar mijn vroomheid me binnen leidt,
Al mijn zintuigen zo kostbaar?
Schitterende verlichting,
Doeken van een meesterhand,
Geuren bestemd voor de Goden…»

Intuïtie en gewoonte komen al snel het verstand te hulp als we een doodgewone probleemnoot moeten onderscheiden van een botsing, waarvan de stok onvermijdelijk 1 waard is, zoals rb(bedorven~wierook), waaraan, als hij door «zegevierend» vergezeld wordt, bovendien een variatie van 1 toegekend kan worden. Anderzijds is deze term voldoende om de overmoed op te roepen die het overheersen verschaft als de vooruitzichten van genot groter worden. Deze situatie zet minder vaak tot de uitdaging van de zeden aan en geeft enkele onvoorzichtigen de moed om zich temidden van anderen te profileren als uitzonderlijke figuren die er berucht om zijn dat ze zich niet aan de normen van de samenleving houden [[1071]] in Index II (Gedichten)">[[1071]]: «Wat willen die voorschriften van wat goed of fout is van ons?»

“Is wierook bedorven?” levert z=1 op en tevens f=2 betreffende rb(bedorven~wierook) want d(bedorven~wierook) blijft mogelijk. Men heeft Baudelaire er vaak van beschuldigd, net als bij een spel, voor verrassingen te willen zorgen, maar door middel van een overdreven beschrijving van de slechte krachten van de ziel. Doordat de lezer te veel opzienbarends heeft beleefd, zouden zijn gedachten steeds om een nieuwe prikkel vragen. Sainte-Beuve haalt bij zijn overpeinzing over de ontvangst die men een beroemd auteur bereidt, de verwachtingen van zijn tijdgenoten aan [888]: «In een tijd waarin alle sensaties ons onverschillig laten en waarin het lijkt alsof we de meest eenvoudige manieren om iets te beschrijven en om ontroering teweeg te brengen hebben uitgeput, in een tijd waarin de brede paden van de natuur en van het leven bekend zijn, en waarin de kuddes imitatoren die haastig de sporen van de meesters navolgen niet tot veel meer in staat zijn dan wolken verstikkend stof te doen opwaaien, toen we alle redenen hadden te menen dat we wat de kunst betreft alles al gezien hadden, en dat er ongetwijfeld nog veel te veranderen en bij te stellen was, maar er niets echt nieuws meer te ontdekken viel, verscheen Hoffmann, die op de grens van het zichtbare en aan de rand van de werkelijke wereld, ik weet niet welke duistere, geheimzinnige en tot nu toe onopgemerkt gebleven plek heeft gevonden waar hij ons heeft geleerd bijzondere weerschijningen van het licht op aarde, vreemd gevormde schaduwen en subtiel raderwerk te onderscheiden, en tevens een geheel andere, onbekende kant van de gebruikelijke zienswijzen en menselijke bestemmingen waaraan we geheel gewend waren. In zijn beste verhalen, waarin hij echt inventief en origineel is, slaagt hij erin, door middel van spontane en zeer interessante vergelijkingen, door een bijna bovennatuurlijke combinatie van omstandigheden die zich in het echt bijna zouden kunnen voordoen, alle vezels van ons verstand die neigen tot bijgeloof in opwinding te brengen en te strelen, zonder ons koppige gezonde verstand al te veel te schokken; wat hij ons nu vertelt kan ons ongetwijfeld via menselijke methodes uitgelegd worden, en heeft niet beslist de tussenkomst van een verheven principe nodig; maar hoewel ons gezonde verstand natuurlijk niet tot stilzwijgen is gebracht, en zich er altijd nog op kan beroemen dat het tenslotte de oplossing vindt, is er iets in ons dat deze pijnlijke en simpele uitleg onwillekeurig verwerpt, en dat liever de geheimzinnige oplossing kiest waarvan de illusie ons van ver als vanachter een wolk wordt aangeboden.»

Zonder «zegevierend» zou rb(bedorven~wierook) een variatie hebben die kleiner is dan rb(Natuur~tempel), een uitwerking die tot het nadenken over de precieze omvang van de kracht die de betreffende term uitoefent aanzet. Wat de inhoud betreft, zijn voor de schepper van het boek de bewegingen die we met het lichaam uitvoeren even belangrijk als die we met de wapens maken [[1009]] in Index II (Gedichten)">[[1009]]: «…Ze had alleen haar rinkelende juwelen omgehouden,
Door die rijke uitdossing zag ze er uit als een overwinnaar
Zoals de slaven van de Moren in hun gelukkige dagen.

Als die door metaal en steen schitterende wereld
Tijdens een dans z’n snelle, spottende geluid lanceert
Ben ik verrukt…» Soms is de glans van de huid als strategie voldoende [[1000]] in Index II (Gedichten)">[[1000]]: «Ik wil je, o tedere tovenares,
Vertellen van alle bekoorlijkheden die je jeugd sieren;
Ik wil je jouw schoonheid beschrijven,
Waarin jeugdigheid versmelt met volwassen ernst.»

Het publiek dat uitgaat van het begrip «wierook» ziet de dichter de hiërarchie van de parfums omverwerpen, zoals hij zich ergens anders verzet tegen de gebruikelijke inhoud van het woord "liefde" [[1053]] in Index II (Gedichten)">[[1053]]: «Wat dit hart zo diep als een afgrond nodig heeft,
Dat bent u, Lady Macbeth, hoogst misdadige ziel,
Droom van Eschyle ontstaan in het klimaat van de Zuid-Westen winden;

Of jou, grote Nacht, dochter van Michel Angelo,
Die je voor Reuzenmonden gemaakte charmes
Vreedzaam in een rare vorm drukken.»

Aangezien de term «rijk» door een mengeling van geestelijke en stoffelijke voorstellingen de tegenstelling verzacht aangaande rb(bedorven~wierook), laat deze een invloed zien die door de variatie 1 schade toegebracht wordt, terwijl «zegevierend» de begrippen zichtbaar verlegd naar het conflict tussen scrupules en immoraliteit. De kracht van de woorden die tegelijk met de wierook verspreid worden herinnert aan een overwinning op de dood die afkomstig is uit bronnen voorkomend in twee beschavingen die Nerval tegelijk weet te gebruiken [552]: «…Ik droomde in de grot waar de zeemeermin rondzwemt…

En, tweevoudige winnaar zijnde, zwom ik de Acheron over:
Terwijl ik op de lier van Orpheus
Om beurten de zuchten van de heilige en de kreten van de fee imiteerde.»

In paragraaf 53 hebben we deze waarde 1 uitgebreid uitgelegd. Daar de tegenstrijdige inhoud van rb(bedorven~wierook) één der paradoxen in de tekst vormt die het moeilijkst ontkend kunnen worden, hebben we die als model gebruikt bij het controleren van de andere metingen.

De vluchtige helderziendheid verandert in een vertroebeling van de begrippen, zoals dat bij genot het geval is [[1110]] in Index II (Gedichten)">[[1110]]: «Mijn onbezorgde liefste, wat is het aangenaam,
Om zoals een stof kan glitteren,
De huid van je mooie lichaam,
Te zien schitteren!» Na diep nagedacht te hebben komen tientallen ideeën bij hem naar boven [[996]] in Index II (Gedichten)">[[996]]: «Met haar wiegende, parelmoerkleurige rokken,
Lijkt het zelfs als ze loopt of ze danspassen maakt,
Zoals die lange slangen die eerbiedwaardige acrobaten
Boven aan hun stokken ritmisch heen en weer bewegen.»

In dat geval bestaat «-En andere,» dan geenszins uit een hoop die van «andere» gescheiden is en de klink (andere-µrb(bedorven~fris)) is geen doublure van (-En andere,-µrb(bedorven~fris)). Laten we aangaande de tegenstelling die spreekt uit «andere», ons eens voorstellen dat deze niet ontdaan is van een verschil. Dan zou de unieke werkelijkheid, "Natuur-tempel", het ontstaan mogelijk maken van elementaire geuren, en vervolgens zouden uit de steeds intenser wordende vermenging daarvan, bedorven parfums ontstaan. Het concrete of het slechte zou slechts die ontwikkeling zijn die veel later uit het enkelvoudige of het goede zou voortkomen, en als het ware een afbeelding waarop dat laatste zoekgeraakt zou zijn. Het absolute zou in de periferie verloren gaan, omdat we hier met een gebied van contrasterende uitersten te maken hebben, maar tevens met talrijke eenheden die zich in de middenstrook tussen het goede en het kwade zouden bevinden. Plotinus schrijft over de Enige [788]-[789]: «…als we in zijn richting kijken, zien we ons einde en onze rust; onze stem is niet langer onzuiver en wij voeren werkelijk een dans vol inspiratie rondom hem uit.» Plato die moest oppassen wegens zijn opvattingen van de metafysica of de astronomie uitte zich als volgt [763]: «Daar moet ik het dus met je over hebben, maar door middel van raadsels, om zodoende, als deze brief op aarde of ter zee iets over komt, te voorkomen dat als iemand hem leest, hij er iets van begrijpt. Het is als volgt: alle wezens bewegen in een baan rondom de Koning van het Universum; hij is het einde van alle dingen, en aan hem is alle schoonheid te danken…»

Baudelaire laat de stijl van zijn toneelstukken afwisselen tussen corruptie en frisheid, terwijl hij daarbij geholpen wordt door een bepaalde herinnering of gebeurtenis. De naïeve toon hierbij speelt z’n eigen rol [[1117]] in Index II (Gedichten)">[[1117]]: «Ik ben als de koning van een regenachtig land…» Als het nodig is gebruikt hij dezelfde woorden als die van een kind dat gekoesterd wordt en die we aandachtig in ons opnemen, maar waarin een ondertoon van ernst aanwezig blijft [[1113]] in Index II (Gedichten)">[[1113]]: «Ligt de dienstmeid met haar goede hart op wie u jaloers was
-Te ruste onder een eenvoudig stukje gras?-
We hadden haar al een paar bloemen moeten brengen.
De doden, die arme doden hebben hevige pijnen;
En als de melancholieke Oktoberwind rondom de grafstenen,
De takken van de oude bomen breekt,
Moeten ze de levenden die lekker warm onder hun lakens slapen,
Wel erg ondankbaar vinden…»

Zelfs een parodie blijft afhankelijk van datgene waarmee de spot gedreven wordt, precies zoals een stoutmoedige interpretatie houvast vindt in een onderdeel van de tekst. Zo kunnen we ons bijvoorbeeld voostellen dat het sonnet een boswandeling beschrijft die uitloopt in een wandeling op het platteland en tijdens welke de liefde het plezier naar een climax brengt. Of, heel verschillend daarvan, we mijmeren over de gelovigen die temidden van weiden afgebeeld op de gebrandschilderde ramen, in de kerk waar het klokkenspel zich vermengt met de gezangen in extase geraken. Chateaubriand schreef [193]: «De christelijke architect… heeft door middel van het orgel en de bronzen versieringen…de gotische tempel zelfs voorzien van het geluid van de wind en de donder die diep in de bossen rolt.»

Van nu af aan wordt het bederf na de frisheid genoemd zonder dat we de tegenstelling echt aangeven. De ontrouw aan de dichter blijft gedeeltelijk, want deze laatste veronderstelt een kwaad dat vergezeld gaat van een scherpe keuring die ertoe aanzet direct de verloren onschuld weer op te sporen [[1107]] in Index II (Gedichten)">[[1107]]: «Levenslustige engel, kent u de angst,
De schaamte, de wroeging, de snikken, de moeilijkheden,
En de vage kwellingen van die afschuwelijke nachten
Die het hart samenknijpen als een stuk papier dat we verfrommelen?» Het verlangen geeft de illusie hier toegang, hetgeen Balzac met de volgende woorden beschrijft [59]: «…haar gestalte kwam slank op hem over, fijn als een zwaluw. De dronkenmakende zachtheid van haar ogen, het tere, zijdeachtige oppervlak van haar huid waaronder hij het bloed had menen te zien stromen…hij herinnerde zich alles…»

We moeten met betrekking daartoe aantekenen dat de tradities zo’n grote verscheidenheid bezitten dat voor elke dichter slechts de overmatige keus een moeilijkheid vormt. We kunnen bijvoorbeeld horen dat met «La Nature» een vrouw bedoeld wordt, door de N en het woordgeslacht. Dan dat haar parfum een verderfelijke invloed heeft. Hesiodus getuigt met betrekking hiertoe van een belangrijke gedachtestroom [435]: «Met aarde vormde de beroemde Kreupele een wezen dat er precies zo uitzag als een kuise maagd, volgens de wil van Kronos’zoon…En toen Zeus, in plaats van iets goeds, dat zo schone kwaad had geschapen, bracht hij het daar waar zich goden en mensen bevonden, prachtig uitgedost door de Maagd met de zeegroene ogen, de dochter van de sterke god; en de onsterfelijke goden en de sterfelijke mensen raakten in vervoering bij het zien van die valstrik, diep en zonder een ontsnappingsmogelijkheid, bestemd voor de mensen.» 104

De schepper van het boek, die de ontelbare inspiratiebronnen die zijn verbeelding hem heeft geschonken leegzuigt, is in staat met grote snelheid het evenwicht tot stand te brengen in de beelden die uit zijn tekst spreken, maar de commentator heeft helaas, in de onwetendheid van een oorspronkelijk gezichtspunt, het uiterst geringe voordeel van de methodologische vasthoudendheid om vele mogelijkheden het licht te doen zien. Bovendien worden de inspanningen van de critici bij het oriënteren van het onderzoek vergemakkelijkt doordat men op de hoogte is van een uitgesproken voorliefde voor de paradox. Parallel hiermee denken we aan een herinnering van een oude kennis die, met een wreedheid van geheugen die soms bitter maakt, schrijft [913]: «Voor mij, en voor veel van onze studiegenoten, was het een omgekeerde hersenpan!» Claude Pichois laat zijn lezer zien hoe deze inzicht kan krijgen in de wisselende realiteit waarin de man leeft die deelneemt aan de revolutionaire beweging van 1848 en die het gebruikelijke begrip vooruitgang bestrijdt, wat mogelijk het resultaat kan zijn van een corruptie die reëler is dan die van de sensualiteit [276]-[627]: «Baudelaire is meer dan wie ook of minstens net zo veel als Nerval iemand die constant z’n bewondering op iets of iemand anders richt. Polyphilus! Hij liefkoost de ideeën om ze vervolgens te verwerpen.» Barbey, van wie hij zei dat hij een geestverwant van hem was, vreesde dat er een tijd zou komen die [95]: «…ten doel had alle braakliggende grond en alle wildgroei zowel van de aardbodem als uit de menselijke ziel te doen verdwijnen.» De aftakeling strijdt echter tegen een kracht die zich in de wil bevindt [97]: «…de verbeelding zal nog zeer lange tijd de grootste realiteit zijn die er in het leven van de mensen bestaat.»

Maar het idee van Baudelaire onderzoeken om het verband in betekenis te vatten tussen de aantrekkingskracht betreffende de reuk, het zien of het horen, blijft enigszins gevaarlijk. Een intuïtief vastgesteld gemiddelde van wat het publiek denkt levert de beste oplossing op, omdat de schepper van een boek immers in de huid kruipt van degenen die hij meer gevoeligheid wil bijbrengen. De schrijvers uit hetzelfde tijdperk leren de commentator om zich een dergelijke benadering eigen te maken. Murger schrijft op de volgende manier twee regels die een uitnodiging voor een feestje inhouden [544]: «Om half 9, zal de heer Alexander Schaunard, een volleerd kunstenaar, "de Invloed van het blauw op de kunst", een symfonie waarin geluiden nagebootst worden, op de piano spelen.» De andere dialoog, die van de tempel, hield Stendhals aandacht vast [941]: «De grote verdienste van mevrouw Bonnivet stond boven de kwaadsprekerij. Haar verbeelding hield zich slechts met God en de engelen bezig, of hoogstens met sommige wezens, die halverwege God en de mens stonden, en die…op enige afstand van ons hoofd zweven. Vanuit die verheven, doch nabije plek, "magnetiseren ze onze zielen"…»

Dit kunst- en vliegwerk dat dient om de verschijnselen niet smadelijk te verloochenen, is niet geheel gerechtvaardigd, dat moet toegegeven worden. Een tweede obstakel, deze keer met betrekking tot de specialist op het gebied van de literatuur, een groot geleerde, een kenner, komt voort uit het feit dat hij een amateur die geen ervaring heeft met manuscripten „Samenspel“ ziet gebruiken zonder dat hij de oorspronkelijke stukken heeft geraadpleegd. Maar een verdeling van de inspanningen, die wenselijk is, is er debet aan dat de één zich op intelligente wijze over de eerbiedwaardige boekvellen in de bibliotheken buigt om een uitgave uit te werken, en de ander zich verlaat op de daarin gemaakte aantekeningen met het doel een bepaald nieuw onderzoek uit te voeren.

Daar de N de term “Natuur” toebehoort, zou d(N~Natuur) een totaal onwaarachtige beschrijving van “De grote Natuur is een tempel…” zijn. We hebben dus b(N~tempel) nodig en dat maakt f¹=1 mogelijk. Op eendere wijze wordt d(fris~geuren²) uitgesloten door «Er zijn geuren, zo fris…» hetgeen f²=1 vereist. De zowel gevaarlijke als heilige werkelijkheid, die de menselijke bijdrage absorbeert, doet aan deze regels van Chateaubriand denken [189]: «Het oude en riante Italië bood me haar enorme hoeveelheid meesterwerken aan. Met wat voor een heilige en poëtische afschuw dwaalde ik niet in die uitgestrekte gebouwen die door de kunst aan de godsdienst waren gewijd rond! Wat een doolhof van pilaren! Wat een opeenvolging van bogen en gewelven…Op een dag was ik naar de top van de Etna geklommen, een vulkaan die midden op een eiland staat te branden. Onder me zag ik de zon opkomen aan de onmetelijke horizon beneden me, aan m’n voeten Sicilië teruggebracht tot een punt, en de zee ver weg uitgerold in de ruimte. Met dat uitzicht loodrecht boven het tafereel, schenen de rivieren me nog slechts geografische lijnen op een kaart toe; maar terwijl mijn oog aan de ene kant al die dingen zag, dook het aan de andere kant in de krater van de Etna, waarvan ik de brandende ingewanden ontdekte, tussen wolken zwarte stoom…en zo is me m’n hele leven een zowel onmetelijke als onzichtbare schepping voor ogen gebleven, met naast me een gapende afgrond.»

De eventuele personificatie van de Natuur, die de N zou aanduiden, doet eerst denken aan de dierenwereld, vreemd, zacht, rustig of verschrikkelijk. Omdat Toussenel Baudelaire één van z’n werken had aangeboden, antwoordde de dichter hem enige tijd later [640]: «Er zijn woorden die lijken op die van de grote meesters…zoals: "Elk dier is een sphinx"…» Germaine de Staël schreef [939]: «Hoe kan men de dieren aanschouwen zonder dat men zich verbaast over hun mysterieuze bestaan? Een dichter noemde ze "de dromen van de natuur waarvan het ontwaken eruit wordt vertegenwoordigd door de mens." Met welk doel zijn ze geschapen? Wat betekenen die blikken waar een donkere wolk voor lijkt te hangen, waarachter vandaan een idee zich wenst te manifesteren? Welk verband bestaat er tussen hen en ons?» Baudelaire, het lichaam van een vrouw bewonderend, pakt het net andersom aan [[1111]] in Index II (Gedichten)">[[1111]]: «Onder de zware last van je luiheid
Beweegt je kinderhoofd
Zich met de loomheid
Van een jonge olifant…» Een andere keer schrijft hij [[1003]] in Index II (Gedichten)">[[1003]]: «Je armen die voor vroegrijpe herculessen zouden kunnen doorgaan
Zijn de sterke rivalen van glanzende boa’s,
Gemaakt om je geliefde tegen je aan te pressen, koppig en met kracht
Alsof je van hem een afdruk wilt maken in je hart.»

De aanvankelijke intuïtie, samen met de berekening, zorgt ervoor dat we aandacht schenken aan de details in het gedicht die dikwijls verwaarloosd worden. Het gebruik van een loep maakt het mogelijk in insecten of planten verschillende dingen te zien die anders niet waargenomen konden worden, maar een dergelijke oefening leert ons ook om beter te kijken als we geen instrument hebben.

De tederheid van het plezier dat een fijne geur ons verschaft roept die "vrouw-tuin" op waarin de dichter het gevoel had het slachtoffer te zijn van het spotten om hem heen door de werkelijkheid [[984]] in Index II (Gedichten)">[[984]]: «Zowel de lente als het groen
Hebben zò mijn hart vernederd
Dat ik de brutaalheid van de natuur
Op een bloem gewroken heb.

Zo zou ik op een nacht,
Als het uur der wulpsheid slaat,
Als een lafaard geruisloos
Naar de schatten die jou toebehoren willen kruipen…» De auteur, die zijn verbeelding verder uitspint, behoudt grotendeels hetzelfde gezichtspunt. Diep in zichzelf bewaart hij menige herinnering van toen hij scholier of beginnend dichter was, om zichzelf als het ware te exploïteren als een steengroeve waarin je niveaus van verschillende aard aantreft [619]-[636]-[649]-[650].

De hierboven genoemde verzonnen rail wekt onze verwondering door de storing een "huid-geur" te fabriceren, terwijl Baudelaire deze vergelijking in z’n eigen tekst slechts terloops noemt. Germaine de Staël schreef [934]: «Elke plant, elke bloem bevat het volledige systeem van het universum; een fractie van het leven houdt de eeuwigheid in zich verborgen, het zwakste atoom bestaat uit een wereld, en de wereld is misschien slechts een atoom. Elk deel van het universum lijkt een spiegel te zijn waarin de ganse schepping zichtbaar is, en we weten niet wat de meeste bewondering wekt, de gedachte, die altijd dezelfde, of de vorm, die altijd verschillend is.»

De relatie tussen parfum en huidkleur behoort tot het domein der “associatie” ofwel “horizontale overeenkomsten”, om dit denkbeeld zonder voorzorgsmaatregelen te formuleren [666]. Het gaat om het samensmelten van gewaarwordingen die we van het begin tot nu toe ondervinden, enkel op het menselijke vlak, terwijl de “verticale overeenkomsten” een prominentere rol hebben omdat deze «…de mens de weg wijzen naar God…» zegt Claude Pichois, zo voor zijn lezerspubliek een traditie samenvattend [666]. Laatstgenoemde heeft echter een aanvullende verklaring nodig, die we aan Louis Ménard moeten overlaten, één van degenen die toen ze nog heel jong waren gesprekken met Baudelaire hebben gevoerd [624]: «De moderne wetenschap, […] die het bestaan van de mineralen uitlegt door middel van de verwantschap tussen de dingen, alsof dat woord een feit zou verklaren, glimlacht minachtend om de Grieken die zich inbeeldden dat zich in elk van de eiken van Dodone een Woudnimf bevond, en een Zeenimf in elke zeegolf; toch bevatten de opvattingen uit de Oudheid een juistere kijk op het leven in het heelal dan al onze levenloze abstracties bij elkaar, en hebben bovendien het voordeel dat ze de schilder- en de beeldhouwkunst types aan de hand doen. Waar wij krachten en principes zien, zagen de oude volken goden; wij noemen aantrekkingskracht wat zij Venus noemden; het is een kwestie van woorden, en het één is niet helderder dan het andere. Alnaargelang de verschillende vormen die we aan dezelfde ideeën geven, formuleren we natuurwetten en creëren we kunstwerken. Ik geloof dat het toegestaan is dat we tegelijkertijd de mening van Newton zijn toegedaan en die van Phidias.» Een soortgelijke overdenking brengt deze vreemde figuur ertoe het volgende te schrijven [625]: «De ideale tempel waar ik mijn gebeden laat horen
Is de tempel waar alle Goden wonen die de wereld gekend heeft.»

Het beeld dat van de huidjes opgeroepen wordt en waardoor we de parallel zien-ruiken mogen trekken, maakt zijdelings ook nog die met het voelen mogelijk. Opgemerkt dient te worden, dat «frais» (fris) en «Doux» (zacht) slechts uit één lettergreep bestaan. Laten we ons dan nu eens voorstellen dat Baudelaire aarzelt of hij “doux comme” (zo zacht als) in de negende en “Frais comme” “Zo fris als” in de tiende regel zal plaatsen, om de opeenvolging van voelen-horen-zien door middel van de relaties tussen zacht-huidjes, fris-hobo’s, groen-weiden scherper te doen uitkomen.

De klink (bedorven-µrb(Natuur~ tempel)), waarvan we de landmaat in paragraaf 214 hadden uitgerekend, bezit een aannemelijkheid die bestaat uit ((lading)(variatie van rb(Natuur~tempel) zonder de hoop))=1. Als we voor deze invloed daarentegen de berekening ((lading)(variatie van rb(Natuur~tempel) met de hoop)) gebruikt zouden hebben zou hij slechts een niveau van ((1)(½))=½ toegekend hebben gekregen. Vierde deel: AANNEMELIJKHEID DER ANALOGIEËN