Charles Baudelaire en zijn tijd — Inhoud en Afstand

Les Fleurs du mal

Veroordeling van de bundel

In 1857 houdt het Tweede Keizerrijk van Napoleon III Frankrijk onder zijn schijnbaar autocratische voogdij, maar de tijd laat de industrie, het bankwezen en de verkeerswegen zich ontwikkelen, en dit door mannen die voor een groot deel diep verdorven zijn. Het is dan ook verrassend te zien dat „Les Fleurs du mal“, Baudelaires bundel waarin „Samenspel“ staat, kort na de publicatie ervan werd veroordeeld. Dit komt doordat de dictatuur haar steun ook te danken heeft aan de op het vlak van de voor de brede lagen van de bevolking gewenste moraal meest conservatieve kringen. Welnu, het tegen een lage prijs verkochte boek bevat stukken van Baudelaire die geschikt werden geacht om aan het eenvoudige volk slechte voorbeelden te geven. De strenge bewaking van de strevingen naar vrijere zeden dan die van de recente tijden begeleidt aldus de economische verandering van het land. Wij zullen voor onze verwijzingen naar Baudelaires teksten dit jaar 1857 nauwelijks overschrijden. Mogelijk verschuldigt het volgende tijdperk iets aan „Samenspel“, maar het zou ongerijmd zijn als bron van het gedicht gebeurtenissen na zijn publicatie te nemen.

Historische bijzonderheden

Charles Baudelaire begint op 25 juni 1857 „Les Fleurs du mal“ te laten verschijnen. De eerste oplage van 1300 exemplaren wordt in Alençon gedrukt. In een artikel in „Le Figaro“ verwijt Gustave Bourdin Baudelaire op 5 juli 1857 zijn schrijfwijze en wat hem als de thema's van de bundel lijkt: «Er zijn momenten waarop men aan de geestelijke gezondheid van de heer Baudelaire twijfelt, en momenten waarop men er niet meer aan twijfelt: — het is meestal de eentonige en opzettelijke herhaling van dezelfde dingen, van dezelfde gedachten. Het hatelijke grenst er aan het lage; het walgelijke verbindt zich er met het smerige…» Op 7 juli wendt de directie van de openbare veiligheid zich tot het openbaar ministerie voor de kwesties van „belediging van de openbare moraal“ en van „belediging van de godsdienstige moraal“. Op 20 augustus 1857 veroordeelt het gerecht, door de 6e strafkamer, Charles Baudelaire en zijn uitgever Poulet-Malassis tot respectievelijk 300 en 200 frank boete wegens „belediging van de openbare moraal en de goede zeden“ en tot het verwijderen uit de bundel van zes gedichten — „Lesbos“, „Verdoemde vrouwen“ (LXXXI), „Aan haar die te vrolijk is“, „De gedaanteveranderingen van de vampier“, „De juwelen“, „De Lethe“. Aanvankelijk werden dertien gedichten geviseerd, maar uiteindelijk werden er zes getroffen.

Biografie van Charles Baudelaire

Geboorte en kindertijd van de wordende dichter

Charles Baudelaire is een Franse dichter die leefde van 1821 tot 1867. Zijn grootvader van moederszijde was een Frans soldaat die Engeland had gediend tegen de Franse Revolutie. Zijn dochter, de moeder van de dichter, werd geboren in de Engelse parochie Saint Pancras. De vader van de dichter was een voormalig priester die zeer vroeg opvoeder was geworden in de familie van Choiseul-Praslin, doordat hij de katholieke Kerk vóór de Revolutie had verlaten. Daar hij de aan zijn zorg toevertrouwde kinderen had beschermd, ontving hij van zijn doorluchte werkgevers een exemplaar van een in het Italiaans geschreven monografie, „Le Antichità di Ercolano esposte“, een werk in negen delen daterend uit 1757-1792, dat het deel van de antieke cultuur behandelde dat door de uitbarsting van de Vesuvius van 79 was bewaard. Op zestigjarige leeftijd huwde deze kunstliefhebber haar die de moeder van de dichter zou worden. Aldus leefde het kind omringd door meubelen in Lodewijk XVI-stijl, beelden, pastels en gouaches. In de familie of onder vrienden werd, naar het schijnt, veel over esthetiek gesproken.

Jeugd en eerste jaren van de dichter

De vader stierf in 1827, en de moeder hertrouwde in 1828 met een officier, de bataljonschef Aupick. Gedurende talrijke jaren kon de toekomstige dichter het zeer goed vinden met zijn stiefvader en doorliep uitstekende klassieke studies, slechts verstoord door zijn occasionele ongedisciplineerdheid, wat hem niet belette een meester in Latijnse verzen te zijn. De zaken verslechterden veel meer toen hij zijn financiële onafhankelijkheid wilde verwerven. De jongeman moest een reis naar Indië ondergaan. Baudelaire onderbrak zijn gedwongen reis, maar bewaarde een diepe herinnering aan wat wij Réunion en Mauritius noemen, de toen aanschouwde eilanden van de Indische Oceaan. Kort na zijn terugkeer, te verkwistend bevonden, wordt hem in 1844 een gerechtelijke raadgever toegewezen, belast met hem slechts spaarzaam te geven wat overblijft van zijn deel van de vaderlijke erfenis.

De poëzie van Baudelaire

Charles Baudelaire brengt aanzienlijke tijd door in de musea of tentoonstellingen en wijdt zich aan de kunstkritiek. Hij verkeert, sinds enkele jaren al, met ten minste één prostituee, begint vervolgens met een minnares te leven, en met nog een andere. Vermelden wij in het bijzonder een mulattin, Jeanne Duval. Daar hij zich zeer vroeg ziek waant door Venus, behandelt hij zich met zeer prikkelende middelen en kalmeert zich met opium. Hij neemt deel aan de revolutie van 1848, ondanks of wegens de uiterst conservatieve sfeer van zijn herkomstmilieu, en verliest vervolgens geleidelijk de belangstelling voor de sociale kwestie. Hij verwerft daarentegen onder zijn gelijken een solide reputatie als dichter van de katten. Hij dicht ook vaak over het thema van de stad en in het bijzonder over dat van Parijs. Baudelaire vertaalt Edgar Poe in het Frans en componeert geleidelijk de gedichten van wat zijn hoofdwerk zal worden, „Les Fleurs du mal“. In de loop van de jaren denkt hij aan andere titels voor diezelfde wordende bundel: „Les Limbes“ en „Les Lesbiennes“. In 1857, bij het verschijnen van het boek, wordt hem een proces gemaakt en wordt hij veroordeeld tot een geldboete, maar ook tot het verwijderen uit het geheel van meerdere gedichten die onfatsoenlijk werden bevonden.

Samenspel — Les Fleurs du Mal

Wij laten de rest van Baudelaires leven terzijde, aangezien „Samenspel“ in datzelfde jaar 1857 werd gepubliceerd en aangezien de beste historische methode, die daarom inherent is aan de in de poëtica gebruikte methode, het verbiedt door anachronismen te oordelen. Wie zou immers durven beweren dat de Baudelaire van 1866 die van 1857 heeft beïnvloed?